Verboden AI is de zwaarste categorie van de AI Act. Onder art. 5 is een korte lijst met AI-toepassingen volledig verboden — omdat ze een onaanvaardbaar risico vormen voor mensen. Denk aan manipulatieve AI, social scoring door overheden en emotieherkenning op de werkvloer. Deze verbodsbepalingen gelden sinds 2 februari 2025. Hieronder ziet u per categorie wat de wet verbiedt en wat wél kan.
In het kort
- Art. 5 verbiedt AI met een onaanvaardbaar risico — er is geen uitzondering via een risicobeoordeling of toestemming.
- De verboden gelden voor zowel de aanbieder (u bouwt het) als de gebruiksverantwoordelijke (u zet het in).
- Het is de eerste harde deadline van de wet: de verboden golden meteen, zonder ruime overgangsperiode.
Welke AI-praktijken zijn verboden onder art. 5?
| Verboden praktijk | Wat het inhoudt | Let op |
|---|---|---|
| Manipulatieve of misleidende AI | AI die met onderbewuste of bedrieglijke technieken gedrag stuurt, waardoor iemand een besluit neemt dat hij anders niet had genomen en schade oploopt. | Gaat verder dan gewone reclame; het draait om verborgen beïnvloeding. |
| Uitbuiten van kwetsbaarheden | AI die misbruik maakt van kwetsbaarheid door leeftijd, een beperking of een sociaaleconomische situatie om gedrag te sturen met schade tot gevolg. | Beschermt met name kinderen, ouderen en mensen in een afhankelijke positie. |
| Social scoring | Mensen beoordelen of classificeren op basis van sociaal gedrag of persoonskenmerken, wat leidt tot nadelige of onevenredige behandeling in een andere context. | Vooral gericht op overheden, maar ook private social-scoringsystemen vallen eronder. |
| Voorspellend individueel strafrecht (predictive policing) | Het inschatten van het risico dat een specifiek persoon een strafbaar feit pleegt, uitsluitend op basis van profilering of persoonskenmerken. | AI ter ondersteuning van een menselijke beoordeling op basis van objectieve feiten blijft mogelijk. |
| Ongerichte scraping van gezichtsbeelden | Het bouwen of uitbreiden van gezichtsherkenningsdatabanken door zonder doelgerichtheid beelden van internet of camerabeelden te schrapen. | Ontstaan als reactie op databanken zoals die van Clearview AI. |
| Emotieherkenning op werk en onderwijs | AI die emoties afleidt van werknemers of studenten op de werkplek of in het onderwijs. | Uitzondering: puur medische of veiligheidsdoeleinden (bv. vermoeidheidsdetectie). |
| Biometrische categorisatie op gevoelige kenmerken | AI die mensen via biometrie indeelt naar ras, politieke opvatting, religie, seksleven of seksuele gerichtheid. | Het rechtmatig labelen of filteren van eigen, legaal verkregen datasets valt buiten dit verbod. |
| Real-time biometrische identificatie in openbare ruimte | Gezichtsherkenning op afstand en in real time in openbaar toegankelijke ruimten voor rechtshandhaving. | Alleen zeer beperkte uitzonderingen voor de politie, met strikte waarborgen en toestemming vooraf. |
Sinds wanneer geldt het verbod op deze AI?
De verbodsbepalingen uit art. 5 zijn de eerste harde deadline van de AI Act en gelden sinds 2 februari 2025 (Van kracht). Anders dan de hoog-risicoverplichtingen — die pas later ingaan — was hier geen ruime overgangsperiode. Elke organisatie die AI gebruikt of aanbiedt, moet zeker weten dat geen enkel systeem onder een verbodsbepaling valt.
Nieuw verbod per 2 december 2026: niet-consensuele intieme beelden
De lijst met verboden praktijken wordt uitgebreid. Via de Digital Omnibus komt er per 2 december 2026 (Voorstel (onder voorbehoud)) een aanvullend art. 5-verbod op AI voor niet-consensuele intieme beelden — de zogeheten “nudify”-apps — en op materiaal van seksueel kindermisbruik. Gebruikt of ontwikkelt u AI die beelden manipuleert, houd deze aanscherping dan in de gaten.
Herken en vermijd: zo controleert u uw eigen AI
- Inventariseer — breng in kaart welke AI-systemen uw organisatie inzet, ook ingekochte tools en features binnen bestaande software.
- Toets aan art. 5 — loop per systeem de acht categorieën hierboven langs. Twijfelt u bij emotieherkenning of biometrie, kijk dan of een uitzondering écht van toepassing is.
- Stop of vervang — valt een toepassing onder een verbod, dan is er geen risicobeoordeling die dat repareert: het gebruik moet stoppen.
- Leg vast — documenteer uw beoordeling, zodat u kunt aantonen dat u dit heeft gecontroleerd.
Van de wet naar de praktijk
- Uw team leren AI verantwoord te gebruiken? Bekijk AI-training op locatie.
- Dit vastleggen in intern beleid? Zie zustersite AI Beleid Nederland.
Veelgestelde vragen over verboden AI
Wat is verboden AI onder art. 5 van de AI Act?
Verboden AI zijn toepassingen die de EU als onaanvaardbaar risico ziet: manipulatieve of misleidende AI, het uitbuiten van kwetsbaarheden, social scoring door overheden, ongerichte scraping van gezichtsbeelden, emotieherkenning op werk of onderwijs, biometrische categorisatie op gevoelige kenmerken en bepaalde vormen van predictive policing. Deze praktijken zijn sinds 2 februari 2025 verboden.
Sinds wanneer geldt het verbod op deze AI-praktijken?
De verbodsbepalingen uit art. 5 gelden sinds 2 februari 2025. Dat is de eerste harde deadline van de AI Act; de hoog-risicoverplichtingen volgen pas later.
Mag mijn organisatie emotieherkenning gebruiken?
Op de werkvloer en in het onderwijs is emotieherkenning in beginsel verboden. Er geldt een beperkte uitzondering voor medische of veiligheidsdoeleinden, bijvoorbeeld een systeem dat vermoeidheid van een chauffeur signaleert. Buiten werk en onderwijs kan het toegestaan zijn, maar dan gelden wel de transparantieregels van art. 50.
Wat is het nieuwe art. 5-verbod per 2 december 2026?
Vanaf 2 december 2026 komt er via de Digital Omnibus een aanvullend verbod op AI voor niet-consensuele intieme beelden (zogeheten nudify-apps) en materiaal van seksueel kindermisbruik. Dit is een uitbreiding van de lijst met verboden praktijken.
Wie houdt in Nederland toezicht op de verboden AI-praktijken?
Het toezicht op algoritmes en AI wordt in Nederland gecoördineerd door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), samen met onder meer de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI). De verbodsbepalingen van art. 5 gelden in de hele EU en kennen geen uitzondering via een risicobeoordeling of toestemming.
Verder lezen
- Wat is de AI Act? De vier risicoklassen uitgelegd
- Bekijk de volledige tijdlijn met alle deadlines en status
- Lees over de transparantieverplichtingen (art. 50)
Bronnen
- Art. 5, Verordening (EU) 2024/1689, EUR-Lex — geraadpleegd 10-07-2026
Deze pagina bevat algemene, feitelijke informatie over de AI-verordening, geen juridisch advies over uw individuele situatie.